โรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสและปอดอักเสบในผู้ใหญ่ ป้องกันด้วยการฉีดวัคซีน

เชื้อนิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) เป็นเชื้อแบคทีเรียพบได้ ในโพรงจมูกและลำคอของมนุษย์ สามารถแพร่กระจายจากคนสู่คน โดยผ่านระบบทางเดินหายใจ เช่น การไอ จาม และสัมผัสละอองเสมหะของผู้ป่วย หรือ พาหะ การเกิดโรคขึ้นกับปริมาณเชื้อที่ได้รับ และปัจจัยของผู้ป่วยพบว่าเชื้อนี้ดื้อยามากขึ้น ทำให้การรักษาซับซ้อน ค่าใช้จ่ายสูง และเป็นอันตรายต่อชีวิตมากขึ้นปัจจุบันมีการค้นพบสายพันธุ์มากกว่า 100 สายพันธุ์ แต่พบเป็นสาเหตุสำคัญในการก่อโรคประมาณ 20-30 สายพันธุ์ โดยสามารถป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส

อาการเมื่อมีการติดเชื้อนิวโมคอคคัส

• ไข้ ไอเสมหะ เหนื่อย หายใจเจ็บหน้าอก ซึ่งเป็นอาการของปอดอักเสบ ถ้ามีการติดเชื้อในกระแสเลือดร่วม อาจทำให้มีการติดเชื้อที่อวัยวะอื่น เช่น ข้ออักเสบติดเชื้อ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ติดเชื้อที่ลิ้นหัวใจได้หลังติดเชื้อปอดอักเสบ ช่วงภาวะออกซิเจนต่ำหรือการอักเสบในร่างกาย
• ในผู้สูงอายุมากกว่า 70 ปี อาจมีภาวะแทรกซ้อนเพิ่ม เช่น โรคหัวใจขาดเลือด โรคหัวใจวาย โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ และโรคเส้นลือดสมองตีบ โดย 30% ในจำนวนนี้ไม่จำเป็นต้องมีโรคเหล่านี้มาก่อน

> กลับสารบัญ

ใครที่มีปัจจัย ‘เสี่ยงสูง’ ต่อการติดเชื้อนิวโมคอคคัส

• ผู้สูงอายุที่และเด็กเล็ก เนื่องจากภาวะภูมิคุ้มกันของร่างกายไม่สมบูรณ์เท่ากับคนในวัยหนุ่มสาว
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง อาทิ โรคหัวใจ โรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง โรคตับ โรคไต และโรคเบาหวาน เป็นต้น
• ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ อาทิ ผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัด ผู้ที่ติดเชื้อโรคมะเร็ง ผู้ที่ต้องฟอกไตเป็นประจำ ผู้ป่วยที่ไม่มีม้าม
• ผู้ป่วยโรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ติดเชื้อเอชไอวี เป็นต้น
• ผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือไขกระดูก
• ผู้สูบบุหรี่เป็นประจำ

> กลับสารบัญ

สามารถป้องกันจากโรคเชื้อนิวโมคอคคัสได้อย่างไร

โรคเชื้อนิวโมคอคคัสสามารถป้องกันได้ด้วยการรักษาสุขอนามัยที่ดี ล้างมือบ่อยๆ ปิดปากปิดจมูกทุกครั้งที่จามหรือไอ หลีกเลี่ยงการสัมผัส คลุกคลีกับผู้ป่วย และการเข้าไปอยู่ในสถานที่ที่มีคนแออัด รวมทั้งควรรับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส หรือ วัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ สำหรับผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป หรือผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

> กลับสารบัญ

วัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส

วัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส (Pneumococcal vaccines) หรือ วัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ สำหรับผู้ใหญ่ในประเทศไทยมีอยู่ 2 ชนิดหลัก ได้แก่

1. วัคซีนชนิดคอนจูเกตสร้างภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ (T-cell dependent) ซึ่งสร้างภูมิคุ้มกันแบบถาวร ได้แก่
   • วัคซีนชนิดคอนจูเกต 13 สายพันธุ์ (PCV13) ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรีย นิวโมคอคคัส13 สายพันธุ์ ที่ก่อให้เกิดโรคส่วนใหญ่
   • วัคซีนชนิดคอนจูเกต 15 สายพันธุ์ (PCV15) ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรีย นิวโมคอคคัส 15 สายพันธุ์ ด้วยการป้องกันการติดเชื้อในกระแสเลือดและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ จากนิวโมคอคคัสชนิดรุนแรง
   • วัคซีนชนิดคอนจูเกต 20 สายพันธุ์ (PCV20) ครอบคลุมสายพันธุ์ก่อโรคได้กว้างขึ้น ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบได้บ่อยและก่อโรครุนแรงในประเทศไทย
2. วัคซีนชนิดโพลีแซคคาไรด์(PPSV: Pneumococcal Polysaccharide Vaccine) สร้างภูมิแบบไม่จำเพาะ (T-cell independent) ทำให้มีภูมิคุ้มกันชั่วคราว จึงจำเป็นต้องมีการกระตุ้นซ้ำสำหรับผู้ที่เคยฉีดวัคซีนชนิดคอนจูเกต (PCV13/15) มาก่อน ได้แก่
   • วัคซีนชนิดโพลีแซคคาไรด์ 23 สายพันธุ์ (PPSV23) ที่ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรีย นิวโมคอคคัส 23 สายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคชนิดรุนแรง รวมถึงสายพันธุ์ที่มักดื้อยา

> กลับสารบัญ

ฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัสจำนวนกี่เข็ม

• ผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป หากไม่เคยฉีดมาก่อน แนะนำฉีด PCV13/15/20 จำนวน 1 เข็ม (หากฉีด PCV13/15 จำนวน 1 เข็ม จะต้องฉีด PPSV23 อีก 1 เข็ม เว้นระยะห่างกัน 1 ปี และ กรณีฉีด PCV20 จำนวน 1 เข็ม ไม่จำเป็นต้องฉีด PPSV23 ต่ออีก)
• สำหรับผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป ที่เคยได้รับ PCV13 ณ เวลาใดก็ตาม และ PPSV23 เมื่ออายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป มาก่อนแล้ว อาจฉีด PCV20 เพิ่มได้ตามดุลยพินิจของแพทย์ โดยฉีดหลังจากฉีดวัคซีนเข็มก่อนหน้าอย่างน้อย 5 ปี
• ผู้ใหญ่ 19-64 ปี ที่มีโรคประจำตัวและมีความเสื่ยงสูง แนะนำฉีด PCV13/15/20 (หากฉีด PCV13/15 จำนวน 1 เข็ม จะต้องฉีด PPSV23 อีก 1 เข็ม เว้นระยะห่างกัน 1 ปี และ กรณีฉีด PCV20 จำนวน 1 เข็ม ไม่จำเป็นต้องฉีด PPSV23 ต่ออีก)

> กลับสารบัญ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

แม้การติดเชื้อนิวโมคอคคัส จะสามารถรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ แต่ในปัจจุบันพบว่าการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างแพร่หลายนั้นส่งผลให้เชื้อนิวโมคอคคัสมีการดื้อยาเพิ่มมากขึ้น ทำให้การรักษาเป็นไปได้ยากและซับซ้อนขึ้น ดังนั้นการป้องกันก่อนการติดเชื้อจึงเป็นสิ่งที่ควรให้ความสำคัญ